Saga raforku og vatns

Rafmagnið kom fyrst til Íslands árið 1904. Talið er að hugmyndir um rafmagnsframleiðslu á Íslandi hafi fyrst borist til landsins með Vestur-Íslendingnum Frímanni B. Arngrímssyni árið 1894. Hann var rafmagnsfræðingur og hafði unnið fyrir Thomas Edison. Þegar hann kom til landsins skoðaði hann kosti þess að virkja fossa Elliðaánna til þess að framleiða rafmagn og lagði inn tillögur til bæjarstjórnar um þau mál. Í hugum bæjarbúa voru hins vegar önnur mál brýnni, svo sem að bæta frárennsli skólps og leggja vatnsleiðslur í hús. Auk þess veðjuðu Reykvíkingar fyrst í stað á gas í stað rafmagns sem eldsneyti.

Það var svo Jóhannes Reykdal trésmiður sem fyrstur manna innleiddi rafmagn á Íslandi. Jóhannes reisti trésmiðju við Lækinn í Hafnarfirði og virkjaði hann til að framleiða rafmagn fyrir vélar trésmiðjunnar. Árið 1904 keypti Jóhannes svo rafal í Noregi og setti hann upp ásamt Halldóri Guðmundssyni, fyrsta íslenska raffræðingnum. Þann 12. desember sama ár tók svo virkjunin til starfa og rafmagnsljós voru kveikt í 15 húsum í Hafnarfirði og fjögur götuljós. Þar með hófst saga rafmagnsins á Íslandi.

Vatnið

Frá upphafi byggðar í Reykjavík var aðalvatnsból í Aðalstræti, þar sem Ingólfur Arnarson byggði bæ sinn.  Um aldamótin 1900 er áætlað að um 34 vatnspóstar og vatnsból hafi verið víðsvegar um Reykjavík.  Á þessum tíma var hreinlætis- og salernisaðstöðu í Reykjavík ábótavant og talið er að óhreint drykkjarvatn úr Móakotslind við Lindargötu hafi valdið taugaveikisfaraldri sem gaus upp haustið 1906.  Árið eftir samþykkti Alþingi vatnsveitulög þar sem ákveðið var að ráðast í gerð vatnsveitu.

Árið 1909 var Vatnsveita Reykjavíkur stofnuð og sama ár var vatni hleypt á lagnir sem lágu frá Elliðaánum og Gvendarbrunnum.  Almennt er talað um framkvæmdir við vatnstökusvæðin í Gvendarbrunnum sem fyrstu stórframkvæmdina í Reykjavík.  Fljótlega eftir tilkomu nýju vatnsveitunnar jókst meðalneysla einstaklings í Reykjavík úr 18 lítrum á dag í rúmlega 200 lítra.

Vatnið og vatnsöflun (309Kb)