Lesa frétt

100 milljónir til umhverfis- og orkurannsókna

2.3.2008 Auglýst hefur verið eftir umsóknum um styrki úr Umhverfis- og orkurannsóknasjóði Orkuveitu Reykjavíkur öðru sinni. Á meðal þeirra verkefna sem sérstaklega er óskað rannsókna á eru umhverfisáhrif lýsingar, áhrif verðurfarsbreytinga á starfsemi veitna og lestarsamgöngur.

Sjóðurinn var stofnaður síðla árs 2006 af Orkuveitu Reykjavíkur og háskólunum sjö á veitusvæðu fyrirtækisins. Fyrst var úthlutað úr honum í fyrra og nutu þá 40 rannsóknarverkefni, stór og smá, styrks. Stærsta einstaka verkefnið sem styrkt var 2007 var alþjóðlegt kolefnisbindingarverkefni, sem nú stendur yfir við Hellisheiðarvirkjun.

Styrkjum er skipt í tvo flokka; opinn flokk, þar sem hugmyndaflug vísindafólksins ræður viðfangsefninnu, og lokaðan flokk, þar sem sjóðsstjórnin skilgreinir viðfangsefni. Í ár óskar sjóðirnn eftir rannsóknum á 14 viðfangsefnum.

Sjóðurinn hefur sérstakan vef á heimasíðu Orkuveitu Reykjavíkur, www.or.is/uoor og er á honum allar nánari upplýsingar að finna auk umsóknarsíðna. Einungis er tekið við rafrænum umsóknum um styrki úr sjóðnum.

Stjórn Umhverfis- og orkurannsóknasjóðsins skipa þau Kjartan Magnússon, stjórnarformaður OR, Edda Lilja Sveinsdóttir, framkvæmdastjóri REYST orkuskólans, Kristján Kristjánsson, forstöðumaður rannsókna í Háskólanum í Reykjavík, Margrét Björnsdóttir, forstöðumaður Stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála við Háskóla Íslands og Valdimar K. Jónsson, prófessor emeritus.

Verkefni í lokuðum flokki 2008:

1. Heilsufarslegur ávinningur af greiðu aðgengi að veitum.

Vitað er að tilkoma vatnsveitunnar í Reykjavík fyrir réttri öld hafði veruleg áhrif á lífsgæði og lífslíkur höfuðborgarbúa. Þá eru ótalin áhrif veitunnar á atvinnulíf. Hafði rafvæðing Reykjavíkur frá árinu 1921 og tilkoma hitaveituvæðing frá 1930 viðlíka áhrif? Um yrði að ræða lýðfræðilega, hagfræðilega og/eða þverfaglega rannsókn á áhrifum veitnanna á lífshætti, atvinnuvegi, jafnrétti, tæknivæðingu.

2. Áhrif breytinga á veðurfari á starfsemi veitna.

Þær loftslagsbreytingar, sem spáð er, kunna að hafa margvísleg áhrif á umhverfi veitustarfsemi. Má þar nefna hækkandi sjávarstöðu, eftirspurn eftir orku, öfgar í veðráttu o.sfrv. Hvaða áhrif hefur þetta á orkunotkun, uppbyggingu dreifikerfa og hönnunarforsendur þeirra? Rannsóknin gæti náð til eins eða fleiri rekstrarþátta veitna og hugsa má sér nálgun frá ýmsum fræðasviðum eða þverfaglega rannsókn.

3. Hagkvæmniathugun þess að fara alfarið í fjarmælingar raforkunotkunar.

Fjarmælingar á raforkunotkun hafa færst í aukana og vaxandi umræða er um símælingar. Kanna þarf hagkvæmni þess að breyta álestrum og eða tækni til notkunarmælinga á raforku. Er fýsilegt að nota breytilega taxta til að stýra álagi? Hvað með mælingar og taxta hitaveitna? Eykur hugsanleg rafhleðsla bifreiða á heimilum þörfina á breytingum á töxtum og/eða álestri? Úttektin er á sviði rekstrarverkfræði og/eða viðskiptafræði.

4. Endurheimt vistkerfa og kolefnisbinding

Binding kolefnis í gróðri og jarðvegi hefur verið áhersluatriði íslenskra stjórnvalda og fyrirtækja um árabil. Lítið er vitað um kolefnisbindingu lággróðurs. Kallað er eftir raunvísindalegri rannsókn á áhrifum mismunandi endurheimtaraðgerða á jarðveg, lífríki og kolefnisbindingu.

5. Snefilefni í ferskvatnsfiski

Vísbendingar eru um að magn snefilefna hafi aukist í ferskvatnsfiski, sérstaklega efst í fæðukeðjunni. Urriðinn er efstur í fæðukeðju Þingvallavatns og þar er raunvísindalegra rannsókna þörf.

6. Rannsóknir á botnseti í Skorradalsvatni

Engar upplýsingar eru til um lífríki Skorradalsvatns fyrir tilkomu Andakílsárvirkjunar. Áhrif virkjunarinnar á lífríki eru því óljós. Með því að rannsaka botnkjarna á seti í vatninu má sjá hvort breyting hafi orðið á einhverjum þáttum þegar virkjunin var tekin í notkun. Auglýst er eftir slíkri rannsókn.

7. Áhrif gufu og heits vatns á gróður og vistkerfi umhverfis upprunastaðinn

Í verkefninu má hugsa sér rannsókn sem nái til annarar eða beggja eftirgreindra hugmynda:

a. Á undanförnum árum hefur útblástur gufu frá borholum og gufuháfum verið greinileg á vinnslusvæði OR. Áhrif jarðhitagufu, vatns og efna frá blásandi borholum á gróður og vistkerfi hafa lítið verið rannsökuð. Mikilvægt er að þekkja áhrifin, hvort þau eru langvinn og hvaða aðgerða má grípa til svo umhverfisáhrifin verði sem minnst.

b. Hugsanlegt er að rof á vatnspípum á virkjanasvæðum leiði til þess að sjóðandi heitt vatn renni yfir land og valdi skaða á gróðri og smádýralífi. Nauðsynlegt er að Orkuveita Reykjavíkur sé meðvituð um hvaða áhrifum slíkt getur valdið og sett sér sýnar eigin verklagsreglar sem byggðar á vísindalegum rannsóknum


8. Upphitun náttúrulegra grasvalla með heitu vatni.

Það þekkist víða hér á landi að gerfigras sé hitað upp með heitu vatni. Í Norgi og Danmörku t.a.m. þekkist að náttúrulegt gras sé hitað upp með þessum hætti í því augnamiði að lengja þann tíma sem viðkomandi völlur er nothæfur. Óskað er rannsóknar á því hvort upphitun náttúrulegs grass sé fýsileg við íslenskar aðstæður, hvaða aðferðir eru heppilegastar, hver kostnaður við það yrði og ávinningur.

9. Lestarsamgöngur

Árið 2001 létu Orkuveita Reykjavíkur og Borgarverkfræðingur vinna fyrir sig skýrslu þar sem gerð var hagkvæmniathugun á lestarsamgöngum á milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur. Lýst er eftir rannsókn sem fæli í sér endurskoðun á arðsemi þessa miðað við breyttar forsendur, s.s. vegna þróunar á lestartækni og hugmynda um framtíðarnot lands í Vatnsmýri. Einnig mætti skoða aðra áfangastaði svo sem Rvk-Borgarnes eða Rvk – Suðurland. Leggja skal mat á hugsanlegt aukið umferðaröryggi og minni mengun.

10. Orkugjafar í samgöngum

Undanfarin ár hefur orðið mikil vakning meðal almennings og ráðamanna varðandi mikilvægi þess að taka upp vistvænni samgönguhætti. Orkuveitan hefur sett sér metnaðarfullt markmið á þessu sviði er snýr að bílaflota fyrirtækisins. Nú eru 20% bílaflotans vistvæn ökutæki en árið 2013 skal 55% ökutækjaflotans vera vistvænn. Orkuveitan vill stuðla að notkun og þróun vistvænna samgangna og er þetta verkefni liður í því. Verkefnið felur í sér að skoða og bera saman valkosti í orkugjöfum til samgangna. Skoða skal möguleikann á staðbundinn metanframleiðslu t.d. í tengslum við urðun sorps, safnhauga af ýmsu tagi, fráveitur og/eða ræktun.

11. Varmalosun frá jarðstrengjum

Sú krafa gerist ríkari að rafstrengi skuli leggja í jörð í stað þess að reist séu möstur. Athuganir verkfræðideildar OR á Nesjavallastreng benda til þess að bæta megi núverandi aðferðir til að hylja og verja jarðstrengi í því skyni að draga úr hitamyndun í þeim. Verkefnið felur í sér að þróa nýja möguleika varðandi frágang jarðstrengja. Í því tilliti komi til skoðunar mismunandi efni og/eða frágangur sem aukið getur varmaleiðni og til að halda hitastigi strengja innan ásættanlegra marka. Verkefnið felur í sér þróun líkans og prófanir.

12. Umhverfisáhrif lýsingar

Sjónræn áhrif lýsingar á þjóðvegum eru töluverð og hafa undanfarið verið rædd út frá umhverfissjónarmiðum. Rannsóknin felur í sér mótun tillögu að meginreglum sem gilt gætu um lýsingu utan þéttbýlis, s.s. við vegi, í þjóðgörðum, á útivistar- og íþróttasvæðum o.s.frv. Kortleggja mætti slík svæði í grennd höfuðborgarinnar þar sem lýsing gæti breytt upplifun og ásýnd svæða á neikvæðan eða jákvæðan hátt. Öryggissjónarmið og útfærslumöguleikar lýsingarinnar væru þáttur í slíkum meginreglum.

13. Rannsóknir á virkni settjarna í Reykjavík

Á undanförnum árum hafa verið gerðar settjarnir til þess að hreinsa ofanvatn sem fer í viðkvæma viðtaka í og við Reykjavík. Við gerð settjarnanna hefur verið byggt á reynslu í nágrannalöndum, svo sem á Norðurlöndum og í Þýskalandi. Takmarkaðar rannsóknir hafa verið gerðar á virkni tjarnanna hérlendis. Með verkefninu er ætlunin að skoða virkni þeirra settjarna sem þegar eru í rekstri hjá OR. Rannsóknir þyrftu m.a. að taka til stærðar, hreinsivirkni, lögunar og áhrifa gróðurs á tjarnirnar og leita svara við því við hvaða aðstæður á settjörn við.

14. Rannsókn á umhverfisþáttum snjóframleiðslu

Í undirbúningi er snjóframleiðsla á skíðasvæðum höfuðborgarsvæðisins. Hún kallar á verulega vatnsöflun með tilheyrandi framkvæmdum á svæðum sem eðli málsins eru viðkvæm vegna útivistargildis síns. Þá eru Bláfjöllin á vatnsverndarsvæði. Óljóst er með opinbera matsskyldu framkvæmdanna og er því með verkefninu leitað eftir hefðbundnum og/eða óhefðbundnum nálgunum við mat á umhverfisáhrifum snjóframleiðslunnar.